Joanna Łępicka

Tłumacz przysięgły języka angielskiego Kraków

<em>They</em> jako zaimek liczby pojedynczej – gramatyka neutralna pod względem płci

They jako zaimek liczby pojedynczej – gramatyka neutralna pod względem płci

Wyraz they (oraz jego odpowiedniki them, their i themselves) jako zaimek liczby pojedynczej odnoszący się do osoby o nieokreślonej płci stosowano w języku angielskim już od XIV w. – o czym świadczy wiele przykładów, jakie można odnaleźć w dziełach uznanych pisarzy, takich jak Geoffrey Chaucer, William Shakespeare czy Jane Austen.

W wieku XIX większość gramatyków zaczęła jednak zalecać stosowanie he jako zaimka neutralnego pod względem płci, odrzucając zarówno they jako niezgodne pod względem liczby, jak i złożenie he or she jako nieporęczne. Pod koniec XX w. to tradycyjne użycie he na określanie przedstawicieli obojga płci stało się przedmiotem ostrej krytyki i oskarżeń o seksizm, co spowodowało, że zaczęto w takim kontekście coraz częściej używać zaimka they.

Obecnie istnieje powszechna zgodność (zarówno wśród językoznawców, jak i „zwykłych” użytkowników) co do słuszności stosowania tej części mowy, gdy następuje ona po zaimkach nieokreślonych, takich jak anyone, no one, someone, czy po rzeczownikach takich jak a person, np.: „Ask someone if they could help”, „Every person should know their rights”. Stosowanie they w innych przypadkach – po rzeczownikach w liczbie pojedynczej – jest również powszechne, jednak nie jest to rozwiązanie akceptowalne przez wszystkich, zwłaszcza w języku formalnym. Użycie więc tego zaimka w zdaniu: „I have a friend who just does it themself[1]” jest wciąż uważane za niepoprawne gramatycznie przez wielu językoznawców czy redaktorów tekstu.

Wydaje się jednak, że to podejście zaczyna się powoli zmieniać i wyraz they może na stałe zyskać dodatkową funkcję jako zaimek neutralny pod względem płci. Ben Zimmer, redaktor serwisu Vocabulary.com i dziennikarz piszący m.in. dla Wall Street Journal, uczęszczając na doroczną konferencję Amerykańskiego Stowarzyszenia Adiustatorów (American Copy Editors Society), zaobserwował[2], że wątek ten był jednym z motywów przewodnich wielu sesji. I, jak słusznie on zauważa, nie jest to już tylko kwestia gramatycznej zręczności (stosowanie nieporęcznego he or she) czy seksizmu (używanie zaimka he dla obojga płci). Jest to również odpowiedź na coraz bardziej słyszalne głosy ze strony środowisk dostrzegających problemy osób transgenderowych i domagających się zaimka neutralnego pod względem płci. Szwecja, na przykład, po wielu latach dyskusji na ten temat wprowadziła w tym roku taki zaimek.

Z punktu widzenia pragmatyki językowej kwestia ta jest jednak skomplikowana. Jako tłumaczka często borykam się z problemem, jaki zaimek zastosować, gdy płeć podmiotu jest nieokreślona. Zazwyczaj odrzucam rozwiązanie w postaci he or she, ponieważ jest ono bardzo nieporęczne i wydłuża niepotrzebnie tekst. I o ile uważam, że they jest najbardziej słusznym wyjściem, w tekstach formalnych, jakie często tłumaczę, takich jak umowy czy pisma sądowe, wymagana jest absolutna jednoznaczność i czytelność, a stosowanie wyrazu they jako zaimka w liczbie pojedynczej może je niestety często zaburzyć. Np. w zdaniu „If the Party agrees to inform their clients about the event, they are entitled to…” nie jest oczywiste, czy zaimek they odnosi się do strony umowy („the Party”) czy do jej klientów, a na taką niejednoznaczność nie można sobie pozwolić w umowie czy podobnym tekście. Dlatego w takich przypadkach uciekam się zazwyczaj do zaimka he, który zapewnia czytelność. Nie jest to jednak rozwiązanie idealne, dlatego uważam, że wyraz they powinien być stosowany jako zaimek neutralny pod względem płci, jednak z zastrzeżeniem, że towarzyszyłyby mu formy czasownika odpowiadające liczbie pojedynczej, zwłaszcza w tekstach formalnych, a więc poprzednie zdanie wyglądałoby następująco: „If the Party agrees to inform their clients about the event, they is entitled to…”. Oczywiście taka zmiana wymagałaby czasu i przede wszystkim akceptacji ze strony użytkowników języka, ale moim zdaniem rozwiązanie to łączy w sobie dwie bardzo ważne cechy: inkluzywność zaimka they oraz zapewnienie jednoznaczności, co jest niezwykle istotne dla komunikacji językowej.

[1]  Zaimek zwrotny themself, stosowany zamiast tradycyjnej formy themselves, ma jeszcze więcej krytyków wśród językoznawców niż samo użycie formy zaimka they w takim kontekście

[2]  http://www.wsj.com/articles/can-they-be-accepted-as-a-singular-pronoun-1428686651

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. aria-required='true'

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>